Судлаач Ганаа

ХАЛХ ГОЛЫН ДАЙН БА НОЁН БААБАРЫН УРВАЛТ

Халхын голын ялалтын ой болгоноор гадаадад худалдагдсан Баабар тэргүүтэй хэсэг баагий Их Ялалтыг гутаах суртал нэвтүүлэг хийдэг нь бараг “ёс заншил” болов. Өөрийнхөө ялалтыг үгүйсгэж, тухайн үеийн дайснаа магтан дуулдаг улс дэлхийн бүх үеийн түүхэнд ганц ч байхгүй. Харин Монголд Баабар тэргүүтэн ялалтаа үгүйсгэх солиотой ажлыг манлайлж байна.

Манай түүх бичлэгт яг Халхын голын дайныг голлон бичдэг, харин түүнээс өмнө Халхын голтой холбоотойгоор өөр газарт болсон үйл явцыг огт мэдэхгүй. Энэ нь Халхын голтой маш их холбоотой учир энэ тухай өгүүлбэл Халхын голын үйл явдал илүү  тодорхой болно. Энэ тухай товч өгүүлье:

ХЯТАДЫГ ДҮГНЭХ ТУН ХЭЦҮҮ…

Ухаант дүү Ч. Содбилэгийн хүргүүлсэн “Хятад мөрөөдөл” номыг (монограф) уншиж дуусгав. Хятадыг дүгнэсэн ном хорвоогоор дүүрэн бий. Харин монгол ном байхгүй. Ц.Батбаяр нарын эрдэмтдийн монгол-хятадын харилцааг шинжилсэн цөөн бүтээл бий ч хятадыг бүхэлд нь шинжилсэн монгол бүтээл анх удаа гарав. Энэ бол тун олзуурхууштай хэрэг. Хятадыг дүгнэх тун хэцүү. Учир нь Хятадыг сайнаар ч дүгнэж болно, муугаар ч дүгнэж болно. Дэлхийн хятад судлалын бүх утга зохиол энэ хоёр үзлийн дунд “зовж” сайн муугийн аль нэгийг илүүтэй баримтална. Эсвэл “төвийг сахисан байр” суурь баримтлахыг хичээх ч энэ нь голдуу бүтэлгүй болно. Ч.Содбилэгийн “Хятад мөрөөдөл” ном ч энэ зүй тогтлоос гажаагүй, гажих ч боломж байхгүй юм. Энэ удаад номын шүүмж биш, харин уг бүтээлд орчин үеийн улс төрийн антрапологийн үүднээс нэмэлт эрэгцүүлэл бичив. Ухаант дүүг ойлгоно гэж найдаж байна.     

МОНГОЛЫН БОЛОВСРОЛЫН СИСТЕМИЙН СҮЙРЭЛ

Монголын боловсролын систем уналтад орж үхлүүт байгааг монгол хүн бүр мэдэж байгаа. Гагцхүү яагаад ийм хөгийн байдалд оров гэдгийн учир шалтгааныг олохгүй байна. Зарим нь багшдаа байгаа, зарим нь хичээлийн програмд байгаа, зарим нь сургууль хүрэлцээгүй, зарим нь бодлогодоо байгаа гэж ярих боловч үнэндээ бол боловсролын систем суурь эвдрэл, нуралтад орсонд хамаг учир нь байгаа юм. Энэ талаар  системийн анализад тулгуурлан шинжлэх нь монгол судлаачийн үүрэг юм. Учир нь бид хойч үеэрээ байн байн туршилт хийж, тэдний оюун санааг хордуулж болохгүй…

ТЭГШ ОЙГООР ХИЙРХЭХ ӨВЧИН

Энэ жил 102 сум тэгш 100 жилийн ойгоо тэмдэглэж сүртэй юм болж, хөрөнгө мөнгийг урсгах шиг болов. Тэгш ойн баярт дуртай монголчууд бөөн бөөнөөрөө хөдөө очиж, “хүний дор орохгүй” гэдэг монгол зангаа гаргав. Ингээд бүх нийтээрээ тэгш ойгоор хийрхэх өвчинд автав. Энэ бол түүхэн баримтийг үл ойшоосон, түүнийг гажуудуулсан ой баярууд цааш үргэлжлэх замыг нээв. Энэ тухай товч өгүүлсү…

УЛАМЖЛАЛТ БА ЭВДЭН БУСНИУЛАГЧ ҮНЭТ ЗҮЙЛСИЙН ТУХАЙД

Манайхан “уламжлалт үнэт зүйлсээ хамгаалъя” гэж их орилох боловч уламжлал, уламжлалт үнэт зүйлсийн талаар анхан шатны ч ойлголт байдаггүй. Иймээс бид уламжлалт үнэт зүйлсээ орчин үеийн тодорхойлолт, шинжлэх ухааны категори болгон томъёолох ёстой. Уламжлалт үнэт зүйлсийн зэрэгцээгээр эвдэн буснуиулагч үзэл суртал манайд их буй. Үүнийг ч гэсэн шинжлэх ухааны үүднээс тов тодорхой томъёолох ёстой. Үүнд тус болох үүднээс зөвхөн тодорхойлолт маягаар эерэг, сөрөг үнэт зүйлсийг томъёолж байна. Энэ бол “хоосон онол” биш, харин бидний мэдлэгийг цэгцлэх, тодорхой болгох практик ач холбогдолтой юм.

БӨХИЙН ХӨГЖИЛ СОНИРХОГЧИЙН НҮДЭЭР

Парижийн Олимпод бүтэл муутай оролцсоны дараа бөхийг буюу бөх бэлтгэх системийг ихээр шүүмжилж байна. Харааж зүхээд ч яахав, магтаж өмөөрөөд ч яахав. Зөв дүгнэлт өгөхийн тулд бөхийн хөгжлийн түүхийг харах ёстой.

А.БААТАРХУЯГ: Л.ОЮУН-ЭРДЭНИЙН “АЛСЫН ХАРАА” БУЮУ НИСЭЖ БУЙ ЛУУ, ГЭТЭГЧ БАР…

7 хоногийн өмнөх судалгаанаас хойш АН-ын рейтинг өсөхгүй байна. АН-ын рейтинг 19 орчмоос уруудаж байхад “Шинэ”, ИЗНН зэрэг намуудад өсөлт ажиглагджээ. Өөрөөр хэлбэл АН-ын дэмжигчид хэзээ ч МАН-д саналаа өгөхгүй тул бусад буюу гуравдагч намууд руу шилжиж байна. ХҮН нам руу хотынхон, залуучууд шилжиж эхэлжээ. Гэхдээ огцом шилжилт ажиглагдахгүй байгаа нь МАН-ын жагсаалт залуучуудыг татаад байж магадгүй. Нөгөө талаас энэ сонгуулийн системийн онцлогийг заавал харгалзаж үзэх ёстой. АН-ын рейтингийн бууралт зөвхөн жагсаалтад нөлөөлөх байх, харин тойрогт нам биш хүн сонгоно.